Özbekistan'da Türk dünyasına tarihî alfabe adımı   

Özbekistan Senatosu, Özbek alfabesini Türk dünyasındaki ortak alfabe anlayışına yaklaştıran kanunu kabul etti. Yeni sistemde “o‘, g‘, sh, ch” yerine “ö, ğ, ş, ç” harfleri kullanılacak. Düzenlemenin Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in onayının ardından yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Özbekistan'da Latin alfabesine dayalı Özbek alfabesinin, Türk dünyasında kullanılan alfabelerle daha uyumlu hâle getirilmesini öngören kanun tasarısı Senato tarafından kabul edildi. Düzenleme, Özbekistan'ın alfabe sistemini Türkiye başta olmak üzere Latin alfabesini kullanan Türk devletleriyle daha da yakınlaştırmasını hedefliyor.

Özbekistan Senatosunun 19. Genel Kurul toplantısında ele alınan düzenleme, daha önce 7 Temmuz'da Parlamentonun Yasama Meclisi tarafından kabul edilerek Senatoya gönderilmişti. Senatonun da onay vermesiyle kanun, yürürlüğe girmesi için Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in imzasına sunuldu.

YENİ ÖZBEK ALFABESİNDE 28 HARF OLACAK

Kabul edilen düzenlemeye göre Özbekistan'ın yeni alfabesi 28 harf ve bir kesme işaretinden (') oluşacak. Halen kullanılan 26 harf ve üç harf birleşiminden oluşan sistemde önemli değişiklikler yapılacak. Bu kapsamda Özbek Türkçesinde hâlen kullanılan “o‘”, “g‘”, “sh” ve “ch” harf ve harf birleşimleri sırasıyla “ö”, “ğ”, “ş” ve “ç” olarak değiştirilecek. Ayrıca mevcut sistemde kullanılan "ng" harf birleşiminin yeni alfabede yer almaması kararlaştırıldı.

Bu değişikliklerle Özbek alfabesinin, başta Türkiye olmak üzere Latin alfabesini kullanan Türk dünyası ülkelerinin alfabeleriyle benzerliğinin artırılması amaçlanıyor. Böylece Türk lehçeleri arasındaki yazı sistemlerinin birbirine daha fazla yaklaşması ve ortak iletişimin kolaylaştırılması hedefleniyor.

GEÇİŞ SÜRECİ UYGULANACAK

Yeni alfabenin yürürlüğe girmesiyle birlikte mevcut alfabenin kullanımı bir anda sona ermeyecek. Belirli alanlarda eski alfabenin kullanımına, hazırlanacak eylem planında öngörülen süreler boyunca izin verilecek. Resmî belgeler, kamu kurumlarının ve kuruluşlarının logoları, para birimleri, tabelalar ve bazı diğer alanlarda mevcut alfabenin kullanımının geçiş sürecinde devam etmesi planlanıyor. Kanunun Cumhurbaşkanı Mirziyoyev tarafından imzalanmasının ardından yeni alfabe resmen yürürlüğe girecek.

ÖZBEKİSTAN'IN ALFABE DEĞİŞİMİNDE YENİ AŞAMA

Özbekistan'ın Latin alfabesine geçiş süreci Sovyetler Birliği dönemine kadar uzanıyor. Ülke 1929-1940 yılları arasında Latin alfabesini, 1940'tan itibaren ise Kiril alfabesini kullandı.

Özbekistan'ın bağımsızlığını kazanmasının ardından 2 Eylül 1993'te Latin alfabesine geçişi öngören yasa kabul edildi. İlk düzenlemede 31 harf ve bir kesme işareti bulunuyordu. Ancak 1995'te yapılan değişiklikle 29 harften oluşan yeni Latin alfabesine geçildi.

1995'teki sistemde Türkçede kullanılan ş, ç, ö ve ğ harflerinin yerine sırasıyla "sh", "ch", "o‘" ve "g‘" biçimleri getirildi.

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in 2021 yılında imzaladığı düzenlemeyle ülkenin tamamen Latin alfabesine geçmesi yönünde karar alınırken, mevcut Latin alfabesinin Türk dünyasında kullanılan ortak alfabe anlayışına yaklaştırılması için çalışmalar hızlandırıldı.

KAYNAK: KIRIM HABER AJANSI